Category Finanse

Zasoby własne i pożyczone MFW cz. II

Przy dziewiątej podwyżce kwot przyjęto zasadę, że 60% ogólnego wzrostu kwot ma się dokonać proporcjonalnie do obecnych kwot, a pozostałe 40% podwyżki ma uwzględniać tzw. selektywne dostosowanie kwot odpowiednio do znaczenia i roli każdego kraju członkowskiego w gospodarce światowej. W tej sytuacji staje się zrozumiałe zajęcie drugiego miejsca przez Japonię i Niemcy, a także dopiero trzeciego przez Wielką Brytanię i Francję. W wyniku dziewiątej podwyżki kwot wzrosły one o 50%.

więcej

Zbudowanie nowoczesnego systemu finansów publicznych

Jeżeli chodzi o dylematy koncepcyjne, związane z funkcjonowaniem sfery społecznej, to początkowy okres transformacji systemowej charakteryzował się przecenianiem przez rząd możliwości komercjalizacji usług społecznych. Również w tej dziedzinie zauważalny jest wpływ neoliberalnych poglądów typowych dla niektórych krajów zachodnich, zwłaszcza dla Stanów Zjednoczonych. Na marginesie warto zauważyć, że fascynacja rozwiązaniami amerykańskimi, także w dziedzinie socjalnej, pozostaje w niejakiej sprzeczności z rozwiązaniami w krajach UE, do której podąża Polska. Typowym tego przykładem są usługi w zakresie edukacji, bezpłatne, w zasadzie, na wszystkich poziomach kształcenia. W miarę upływu czasu doktryna rządu w dziedzinie polityki społecznej ulegała wyraźnemu przewartościowaniu. Istota zmiany polega na tym, że należy reformować sferę usług społecznych, w tym także wprowadzać pewne elementy odpłatności, np. za wybrane usługi zdrowotne, edukacyjne (studia zaoczne), ale przy zachowaniu podstawowych praw socjalnych obywateli. Niewątpliwie jedną z przyczyn sprawczych zmieniających doktrynę państwa w tej dziedzinie jest postępująca pauperyzacja pewnych grup społeczeństwa, co powoduje, że nie mają one dostępu do niektórych skomercjalizowanych usług.

więcej

Zadania własne gminy

Z perspektywy roku 1996 okazało się, że wiele zapisów powołanej ustawy o samorządzie terytorialnym wymagało zmiany, uściślenia itd. Niemniej jednak ustawa ta była prawdziwym przełomem w zakresie ustroju oraz systemu finansów publicznych w Polsce. Należy pamiętać, że ustawa ta powstała oraz została przyjęta w stosunkowo krótkim czasie i wyprzedzała wiele innych ustaw związanych z ustrojem samorządowym kraju, w tym ustawę o finansach gmin oraz tzw. ustawę kompetencyjną. Omawiana ustawa o samorządzie terytorialnym precyzowała zadania własne gminy, które obejmują:

więcej

Wyjątkowość zjawiska zewnętrznego zadłużenia krajów

W wielu krajach wysoce zadłużonych (np. w Polsce) zadłużenie zewnętrzne przekształciło się w latach osiemdziesiątych z czynnika rozwoju gospodarczego w barierę rozwoju gospodarczego, która ogranicza pole manewru w polityce gospodarczej i utrudnia przezwyciężanie narosłych napięć i dysproporcji w gospodarce.

więcej

Wielkość udziału w dochodach z podatków centralnych

Z kolei tablica 25 prezentuje strukturę dochodów budżetów gmin według źródeł pochodzenia. Z przedstawionych danych wynika, że w ostatnich latach w Polsce nastąpiło jednak wyraźne umocnienie finansowych podstaw działalności władz gminnych. Zdecydowana większość dochodów opiera się na ustawowo określonych podatkach oddanych do wyłącznej dyspozycji władz gminnych. Również udział w podatkach centralnych jest zagwarantowany ustawowo, chociaż stopa (procent) udziału może się zmieniać na podstawie ustawy budżetowej.

więcej

Zmiany w doktrynie ekonomicznej państwa

Stosunek rządu do interwencjonizmu państwowego w pierwszym okresie transformacji, zwłaszcza w 1990 r., był zdominowany przez neoliberalną doktrynę ekonomiczną i społeczną, lansowaną zwłaszcza przez ekonomistów i polityków w Wielkiej Brytanii oraz w Stanach Zjednoczonych.

więcej

Obligacje jednoroczne cz. II

Oprocentowanie obligacji zostało oparte na skumulowanych miesięcznie odsetkach, odpowiadających wartości stopy wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez GUS w kolejnych 12 miesiącach. Nabywcy obligacji otrzymywali marżę w wysokości 5%, co oznacza, że realna rentowność obligacji wynosiła właśnie 5% (powyżej stopy inflacji).

więcej

Obligacja nominowana w USD

Obligacja nominowana w USD” została wyemitowana w 1991 r.12 na sumę 5453 min USD, o nominałach od 1 min USD do 10 min USD. Głównym celem emisji tej obligacji było formalne zabezpieczenie zadłużenia budżetu państwa z tytułu wykorzystywania lokat czterech banków dewizowych: PKO B.P., PeKaO S.A., NBP, Banku Handlowego, do obsługi długu zagranicznego (bilansu płatniczego). Wartość emitowanych obligacji odpowiadała wartości nominalnej zadłużenia skarbu państwa wobec zagranicy „zlokalizowanego” w wymienionych wyżej bankach. Emisja pierwotna obligacji dolarowych była skierowana wyłącznie do tych czterech banków, ale obligacje te mogą być przedmiotem obrotu wtórnego bez żadnych ograniczeń.

więcej

Trzy lata funkcjonowania podatku VAT – próba oceny cz. II

Wprowadzenie podatku rodziło niebezpieczeństwo, że nastąpi wzrost cen spowodowany wyższym obciążeniem podatkowym towarów i usług. Miałoby to miejsce, gdyby stawki podatku VAT były wyższe od stawek podatku, który VAT-em został zastąpiony. Można się było spodziewać, że w tych działach gospodarki, w których obciążenie podatkowe wskutek wprowadzenia VAT byłoby niższe, przedsiębiorcy będą realizować zwiększony zysk, gdyż nie obniżą cen.

więcej

Kwestia zakresu wydatków budżetowych na gospodarkę cz. II

W okresie trasformacji gospodarki najbardziej pożądane są wydatki budżetowe na restrukturyzację przemysłu. Wydatki te są jednak wciąż znikome, mimo że w 1994 r. przewidziany został ich trzykrotny wzrost w porównaniu z rokiem poprzednim (por. tablica 36). Z kwoty 6,2 bln zł przewidzianej w budżecie na rok 1994 większości, bo 4,3 bln zł, jest alokowana przez Ministerstwo Przemysłu i Handlu. Dotacje te przeznaczone zostały na finansowanie procesów likwidacyjnych 16 kopalń węgla kamiennego, nie mających żadnych szans na osiągnięcie rentowności, restrukturyzację przemysłu siarkowego, w tym finansowanie procesu likwidacji 2 kopalń siarki, restrukturyzację górnictwa soli oraz likwidację szkód górniczych w górnictwie mineralnym. Łącznie na dotacje dla górnictwa w roku 1994 przeznaczono około 3,5 bln zł. Wymieniony resort pozostałą część dotacji przeznacza na potrzeby jednostek przemysłu obronnego.

więcej

Kwestia kryzysu finansów publicznych

Zakres i głębokość zmian zachodzących w ustroju ekonomicznym i politycznym nie pozostawały bez wpływu na stan finansów publicznych. Zmiany ustrojowe naruszały podstawy finansów publicznych, gdyż dochody budżetu państwa bazowały na dochodach pochodzących z przedsiębiorstw uspołecznionych, a te właśnie podmioty objęła „szokowa terapia” gospodarki. Jedno z fundamentalnych założeń transformacji polskiej gospodarki polegało na wymuszeniu rynkowych zachowań przedsiębiorstw państwowych, wyrażającym się zwłaszcza w podniesieniu efektywności i sprostaniu wymogom konkurencji krajowej i zagranicznej. Różne przyczyny, których szczegółowe omawianie wykracza poza ramy niniejszej pracy, sprawiły, że założenie to w przypadku zdecydowanej większości przedsiębiorstw państwowych nie sprawdziło się. Jednym z symptomów była spadająca rentowność przedsiębiorstw (por. tablica 32). W konsekwencji nastąpiło załamanie dochodów budżetowych, widoczne zwłaszcza w latach 1991 i 1992, co było kompletnym zaskoczeniem dla władz publicznych. Państwo i społeczeństwo stanęło wobec niebezpiecznego w skutkach zjawiska kryzysu finansów publicznych.

więcej

Kredyty stosowane przez Bank Światowy

W swej działalności kredytowej Bank stosuje szereg kryteriów. Każdy projekt inwestycyjny finansowany przez Bank musi być ściśle określony. Finansowanie przez Bank danego projektu inwestycyjnego nie może konkurować z już działającym w danym kraju mechanizmem finansowym. Stanowi ono finansowanie uzupełniające, występujące równolegle z udziałem środków wewnętrznych kraju korzystającego z kredytów Banku Światowego. Bank nie udziale kredytów (pożyczek) wiązanych. Oznacza to, że środki pochodzące z kredytów Banku mogą być wydatkowane przez dany kraj w każdym kraju i w każdej walucie. Kredyty uzyskane przez kraj pożyczający od Banku powinny być przeznaczone tylko na wydatki dewizowe. Natomiast wydatki wewnętrzne powinny być dokonywane w pieniądzu narodowym pożyczkobiorcy. Od tej zasady są jednak stosowane odstępstwa.

więcej

Kontrowersje wokół skarbu państwa – kontynuacja

Istnienie tzw. własności ogólnospołecznej utrudnia niewątpliwie przywrócenie instytucji skarbu państwa. Proces ten wiąże się bowiem bezpośrednio z reprywatyzacją i prywatyzacją gospodarki polskiej. Tłumaczy to do pewnego stopnia tak nikły postęp na drodze legislacyjnej w tej dziedzinie. Zwolennicy szybkiej reprywatyzacji i prywatyzacji gospodarki uważają, że ustawa o skarbie państwa utrudni te procesy. Stąd też optują za zdecydowaną zmianą proporcji własności w Polsce na korzyść własności prywatnej. Dopiero poważnie ograniczoną własność publiczną należy uregulować w drodze ustawy o skarbie państwa.

więcej

Interpretacja sald funduszy publicznych

Z punktu widzenia analizy równowagi poszczególnych elementów systemu finansów publicznych nie można mechanicznie kompensować sald budżetu państwa, budżetów gmin i funduszy celowych. Wynika to z dużej względnej autonomii finansowej gestorów poszczególnych funduszy publicznych oraz ograniczonej możliwości transferów nadzwyczajnych między poszczególnymi elementami systemu finansów publicznych. Ewentualne nadwyżki funduszy publicznych są kumulowane na bieżących oprocentowanych rachunkach bankowych albo lokowane na rachunkach terminowych. Z drugiej strony, deficyt budżetu państwa lub deficyt budżetów gmin finansuje się albo z oprocentowanego komercyjnego kredytu bankowego, albo z pożyczek przez emisję papierów wartościowych przy ich zbliżonym do kredytu komercyjnego oprocentowaniu. Jednakże ani dochodów z tytułu oprocentowania środków funduszy publicznych, ani zapłaconych odsetek od zaciągniętych kredytów (pożyczek) nie można kompensować.

więcej