Zmiany w podejściu do równowagi budżetowej

Analizując problem skutków transformacji systemu finansów publicznych napotykamy istotną kwestię równoważenia budżetu państwa w okresie transformacji. Z perspektywy roku 1996 zauważalne są następujące zmiany w podejściu do deficytu budżetowego.

– 1. Zarzucenie dogmatu o zrównoważeniu budżetu. Nastąpiło to jednak dopiero pod wpływem kryzysu finansów publicznych, który w najostrzejszej formie w Polsce ujawnił się w 1991 r.1

– 2. Wysiłki w celu zrównoważenia budżetu zastąpiono staraniem o utrzymanie tzw. bezpiecznego deficytu budżetowego. Chodzi zwłaszcza o zachowanie granicy 3% PKB, która jest wyznaczona przez międzynarodowe instytucje finansowe (standardy z Maastricht).

– 3. Niezwykle sugestywnie przedstawiana groźba inflacji jako skutek niezrównoważenia budżetu. Finansowanie deficytu budżetowego wiązane jest – zwłaszcza przez niektórych polityków – z drukowaniem pustego pieniądza.

– 4. Coraz wyraźniej stawiane pytania o źródła finansowania deficytu budżetowego, związki z inflacją, istnienie lub nie efektu wypychania zasobów poza obieg gospodarczy.

– 5. Wykreowanie narzędzi operacji otwartego rynku: najpierw były to bony pieniężne NBP, a obecnie weksle skarbowe, co pozwala w sposób racjonalny kształtować stosunki finansowe między NBP a rządem.

– 6. Z coraz większą siłą ujawniający się problem obsługi długu publicznego i jego wpływ na bieżący deficyt budżetowy i w tym kontekście kwestia ponoszenia ciężarów przez obecne i przyszłe pokolenia.

Oceniając podejście do równowagi budżetowej, deficytu budżetowego i długu publicznego w Polsce trzeba wziąć pod uwagę skalę przeobrażeń, które dokonują się w gospodarce i społeczeństwie. Doświadczenia polskie – podobnie zresztą jak i innych krajów postsocjalistycznych – wskazują, że szybkie zrównoważenie budżetu państwa nie jest realne. Przesądza o tym olbrzymi dług publiczny zewnętrzny, który wprawdzie w przypadku Polski został znacznie zredukowany, ale nadal jest, i będzie, poważnym obciążeniem budżetu. Rośnie też ciężar długu publicznego wewnętrznego. Jest on o tyle mniej wygodny niż dług zewnętrzny, że trudniej jest negocjować zmianę warunków. Tak jest np. w przypadku obligacji skarbowych sprzedawanych głównie ludności. Warunki sprzedaży obligacji Ministerstwa Finansów w pierwszym okresie emisji były tak określone, zarówno w przypadku obligacji jednorocznych jak i trzyletnich, że inflacja nie była sprzymierzeńcem rządu, jak to się działo w przypadku wielu krajów zachodnich w przeszłości2.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>