Zmiany w strukturze dochodów budżetowych

Jedną z istotnych przyczyn trudności finansowych państwa były gasnące dochody budżetowe pochodzące od przedsiębiorstw państwowych. Niezależnie od obiektywnych przyczyn takiego stanu rzeczy, tzn. pogarszającej się sytuacji finansowej i ekonomicznej tych przedsiębiorstw, istotne znaczenie dla wielkości dochodów budżetowych miała struktura dochodów z podatków. Dla struktury tej charakterystyczny był wysoki udział podatków bezpośrednich, a zwłaszcza podatku dochodowego od osób prawnych, wśród których dominują przedsiębiorstwa państwowe. Na skutek pogarszającej się rentowności przedsiębiorstw państwowych dochody budżetowe z tytułu podatku dochodowego zaczęły maleć, co już podkreślałem przy analizowaniu zjawiska deficytu budżetowego. Fakt ten zmusił państwo do poszukiwania nowej strategii podatkowej. Polegało to m.in. na podwyższaniu stawek podatku obrotowego oraz rozszerzaniu zakresu towarów i usług objętych tym podatkiem. Dalszym krokiem w kierunku wzrostu udziału podatków pośrednich, a więc niezależnych od wyników ekonomicznych podmiotów, było wprowadzenie VAT, akcyzy, podatku od importu oraz podatków od gier losowych, a ostatnio od operacji na giełdzie papierów wartościowych.

Jakkolwiek podatki pośrednie z punktu widzenia podatnika mają szereg wad – chociażby to, że są bardziej anonimowe, podatnik musi je płacić nawet wtedy, gdy nie wie, czy potrafi odzyskać pieniądze wyłożone z góry na podatek (sytuacja taka miała miejsce np. w przypadku podatku obrotowego) – to z punktu widzenia konkretnej sytuacji, w jakiej znalazły się finanse publiczne, taką strategię podatkową należy jednak ocenić pozytywnie. Podatki dochodowe zawsze stwarzają większe pole do nadużyć, np. przez zawyżanie kosztów. Skuteczność podatków dochodowych, czy w ogóle podatków bezpo- średnich, jest uzależniona od istnienia sprawnego aparatu fiskalnego. W przypadku Polski aparat ten jest najwyraźniej niedorozwinięty. Zwiększenie udziału podatków pośrednich znacznie poprawiło skuteczność systemu finansów publicznych. Ponadto przeprowadzone w latach 1992-1993 reformy podatkowe zbliżyły nasz system finansów publicznych do obowiązującego w Unii Europejskiej, w którym udział podatków pośrednich od sektora gospodarki jest znacznie wyższy niż podatków dochodowych.

Zmiany w strukturze procentowej dochodów budżetu państwa, jakie dokonały się w latach 1991-1995, przedstawia tablica 33. Z porównania wyłączony został rok 1990 ze względu na odmienny charakter (zbiorczy) budżetu państwa w tym roku.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>